Het achttiende glas

Over twee millennia wijn, een handtekening die zeventig jaar uitbleef, en witte wijn die altijd al wist wat hij waard was.

Het glas witte wijn vertoont een geur die doet denken aan witte perzik, vergezeld van een element dat ik niet onmiddellijk kan identificeren. Mogelijk betreft het een lindeboom of de warmte die een kalkstenen muur na een lange dag in de zon uitstraalt. Ik bevind me op een terras in Laudun, een dorp in de Gard, dat doorgaans door de meeste wijnreizigers wordt gepasseerd zonder enige onderbreking, aangezien de kaart aangeeft dat de gerenommeerde wijnhuizen aan de overkant te vinden zijn: Châteauneuf, Gigondas, Vacqueyras. Ik bevind mij momenteel op de rechteroever van de Rhône, aan de rustige zijde, en ik houd een glas witte wijn vast dat me vragen doet formuleren.

Wat de grond onthoudt

De bodem herbergt een schat aan informatie en geheimen. Deze natuurlijke bron speelt een cruciale rol in ecosystemen en het behoud van biodiversiteit. Het vermogen van de grond om voedingsstoffen en water vast te houden, is essentieel voor de groei van flora en fauna. Daarnaast is de bodem een belangrijke factor in de regulering van het milieu, het vasthouden van koolstof en het filteren van verontreinigingen. De interacties tussen bodemorganismen en de chemische samenstelling van de grond zijn fundamenteel voor de ecologische balans. Het begrijpen van wat de grond onthoudt, is van groot belang voor duurzame land- en milieubeheerpraktijken.

Het plateau van Lacau, met een oppervlakte van achttien hectare, verheft zich met een discrete autoriteit boven het Rhônedal. Meer dan duizend jaar fungeerde deze locatie als een stad, die gedurende de Gallo-Romeinse periode bewoond was van de vijfde eeuw voor Christus tot de zesde eeuw na Christus. Deze stad werd gekarakteriseerd door handelsroutes, militaire strategieën en het alledaagse leven van mensen van wie de namen ons niet meer bekend zijn. De opgravingen hebben mozaïeken onthuld waarop figuren te zien zijn die bezig zijn met het tappen van wijn, alsmede dolia van aardewerk die wijn bewaarden in de koelte van gespleten rotsen. Ook werden amforen van deze locatie naar elke tafel vervoerd door de personen die zich kwaliteitswijn konden veroorloven.

De Clairette, het primaire witte druivenras van Laudun, is naar alle waarschijnlijkheid even oud als de betreffende kruiken. Fenicische kolonisten introduceerden deze druif langs de Middellandse Zee, lang voordat de naam Caesar bekend werd. Zij biedt een verfijning, een subtiele bitterheid in de afdronk, evenals een herkenbaarheid die geen vertaling vereist.

Na de periode van de Romeinen volgden de monniken. In Saint-Victor-la-Coste, een van de drie gemeenten die samen het Laudun-terroir vormen, was het Prieuré de Mayran verantwoordelijk voor het beheer van vijftig hectare wijnbouwgrond. Een administratief document uit 1375 vermeldt zonder omhaal dat achtentwintig vaten wijn van dat domein werden verzonden naar Codolet, met als bestemming de pauselijke kelder in Avignon. Geen narratief, geen poëzie. Dit betreft een logistieke nota. Desondanks consumeerden de pausen hun wijn.

Aan de rand van het dorp, op de Colline Sainte-Foy, bevindt zich nog steeds de Chapelle des Pénitents Blancs, welke in de zeventiende eeuw werd geconstrueerd door de broederschap van de witte boetvaardigen. Degene die het toeval wenst waar te nemen, zal het ontdekken: wit als een kleur van sacraliteit, van bezinning, van een entiteit die nog niet mag worden uitgeroepen, maar reeds geruime tijd bestaat.

In het jaar 1600 publiceerde Olivier de Serres zijn Théâtre d’Agriculture et Mesnage des Champs, het eerste omvangrijke landbouwtraktaat van Frankrijk. Dit werk werd geschreven door een auteur die tevens fungeerde als adviseur van Hendrik IV. In het hoofdstuk betreffende witte wijnen verwijst hij naar “les excellents vins blancs d’Orléans, de Coucy et de Laudun.” Laudun staat hoog op de lijst van favorieten van de koning. In 1744, vierenveertig jaar later, ontving Laudun, als een van de weinige gemeenten, de erkenning om de letters CDR op zijn tonnen te branden. Dit diende als een vroeg kwaliteitsmerk en stelde officieel vast dat hier waardevolle producten worden geteeld. De aarde was zich hiervan reeds tweeduizend jaar bewust.

De afwezigheid van de handtekening

In 1947, na de Tweede Wereldoorlog, verwierf Joseph Pélaquié, de voorzitter van het lokale wijnboerensyndicaat, de overwinning in een rechtszaak die de territoriale grenzen van Laudun definieerde. Zes jaar later was er een AOC-dossier gereed. De kwaliteit was aanwezig. De geschiedenis was aanwezig. De argumenten waren aanwezig. Baron Pierre Le Roy de Boiseaumarié, de grondlegger van Châteauneuf-du-Pape en de architect van het Franse appellatiesysteem, ondertekende echter niets. De redenering, vastgelegd in de archieven, luidt als volgt: indien Laudun een appellatie ontvangt, zullen er meer appellaties volgen, hetgeen leidt tot een uitholling van het systeem.

Mogelijk had hij gelijk. Wellicht was het simpelweg het lot van de achttiende eeuw dat men geduldig diende te wachten tot iemand met de vereiste autoriteit het glas zou heffen en zou verklaren: “Ja, dit is het.”

Herhaalde inspanningen in de jaren tachtig. Weer geblokkeerd. In 2013 diende Luc Pélaquié, de kleinzoon van Joseph, opnieuw een dossier in bij het INAO. Hij had dertig jaar als voorzitter van het betreffende syndicaat gefunctioneerd. Op 11 september 2024 verleende het Comité National zijn goedkeuring.

Op 21 november 2024 werd het decreet gepubliceerd in het Journal Officiel. Laudun is erkend als de achttiende cru van de Côtes du Rhône, met het eerste officiële oogstjaar dat is vastgesteld op 2024. Zeventig jaren. Drie generaties. Een handtekening.

In het dorp bevindt zich ook een coöperatie die in 2019 besloot haar naam te veranderen in Sinnae. De benaming is een verwijzing naar de eerste echtgenote van Caesar. Het Camp de César heeft uitzicht op hun kelders. Het is verwonderlijk dat men dit niet heeft bedacht.

Laudun ziet de toekomst in het wit

Opmerkelijk is het volgende: de Zuidelijke Côtes du Rhône wordt in de internationale context beschouwd als een rode wijnstreek. Grenache, Syrah en Mourvèdre vormen de prominente triade van het Zuiden. Toch zijn de witte wijnen van Laudun een element dat dit dorp altijd heeft gekarakteriseerd, reeds sinds de tijd dat de koning zijn tafel ermee dekte. De nieuwe strategie van het cru is specifiek gebaseerd op witte wijnen.

De bodem biedt een verklaring voor de reden waarom het glas fris blijft, ondanks dat de zon hier meer dan 2500 uur per jaar schijnt en de mistral meer dan honderd dagen per jaar door de wijngaarden waait. Laudun kenmerkt zich door een geologische complexiteit die teruggaat tot 120 miljoen jaar geleden.

In het zuiden komen kalksteenformaties voor, terwijl in het noorden een afwisselend voorkomen van kalk- en zandsteen te observeren is. Ook zijn er rivierterrassen die zijn gevuld met alpiene gletsjerstenen. De lichte, zandige bodems langs de Tave, die in sommige gevallen bijna uitsluitend uit zand bestaan, zijn echter verantwoordelijk voor het karakter van de witte wijnen. De term “fraîcheur” verwijst naar een staat van versheid. Deze kwaliteit kan worden geanalyseerd vanuit verschillende perspectieven, waaronder organoleptische kenmerken en chemische samenstellingen. Fraîcheur speelt een cruciale rol in de perceptie van smaak en welzijn, hetgeen van belang is in tal van disciplines, waaronder de gastronomie en de voedingswetenschappen. Elegantie. Een minerale spanning die in deze breedtegraad onverwacht is.

De Clairette en de Grenache Blanc vormen de fundamenten van elke assemblage, aangezien ze de zuren behouden en het licht in de fles waarborgen. In het glas zijn de volgende aroma’s waarneembaar: witte perzik, abrikoos, jasmijn en linde. Een levendige aanval volgt, waarna een langdurige, gesmoorde afdronk aanbreekt die de gesprekspartner volledig doet verstommen.

Gilles Leclerc heeft professioneel voetbal gespeeld bij Nîmes, Strasbourg en Bastia. Op tweeëntwintigjarige leeftijd verwierf hij zijn eerste wijngaarden in Laudun, terwijl zijn collega’s appartementen aanschaften. Thans maakt hij gebruik van witte druivenrassen op percelen die hem vertrouwd zijn, vergelijkbaar met de wijze waarop een coach zijn verdediging kent: elk kwetsbaar moment en elke onverwachte kracht.

Thibault Brotte, vicevoorzitter van het syndicaat, stelt dat witte wijnen fungeren als een hefboom voor de valorisatie van rode wijnen. Mogelijk. Of wellicht is het omgekeerde het geval: misschien hebben de rode wijnen gedurende decennia gefunctioneerd als de toegang waardoor mensen binnenkwamen, terwijl het witte wijn de ruimte is waarin ze zijn verbleven. De nieuwe visuele identiteit van het cru ontleent zijn elementen aan de parfumerie: een monogram, strakke witte vlakken, en een communicatie die zich kenmerkt door subtiliteit. Het oog interpreteert reeds wat de neus achteraf zal bevestigen.

Ik drink mijn glas leeg. Op het plateau boven het dorp zakt de zon achter de kalkstenen rand van het Camp de César, waarbij de lucht een unieke kleur aanneemt: bleekgoud met een grijze ondertoon, vergelijkbaar met de huid van een wijn die net begint te ademen. In de diepten van die rots, op een niveau dat voor geen enkele toerist toegankelijk is, bevinden zich de scherven van amphorae die de wijn bewaarden voor personen van wie de namen ons onbekend zijn. Het glas voor mij is leeg.

De vraag blijft relevant: wat zegt een wijn wanneer deze pas na een periode van tweeduizend jaar recht heeft op zijn naam?

Rudi D’Hauwers
Commandeur Baronie Gent

AI-optimist ⎥ Senior wine writer ⎥ Columnist ⎥ Contemporary art lover

Deze bijdrage is eerder verschenen in Dwaalwegen op Substack. De columns van Dwaalwegen zijn geschreven met behulp van AI. Elk stuk ontstaat in dialoog: mijn ideeën, ervaringen en inzichten vormen het vertrekpunt, AI helpt bij het uitwerken en verwoorden. De eindredactie gebeurt dan weer door mezelf. Het resultaat is een samenwerking tussen menselijke nieuwsgierigheid en technologische mogelijkheden.

Ontdek meer en laat je inspireren: https://dwaalwegen.substack.com